İKİ DENİZ

Yayın Tarihi: 1 Şubat 2025

YAN CÜMLELER (CLAUSES)

Cümle (sentence) gibi, bir yan cümle (clause) de bir özne (subject) ve bir yüklem (verb) içerir. Bunun yanında bir nesne (object), tamamlayıcı (complement), dolaylı nesne (indirect object) ve çeşitli niteleyiciler (modifiers) de barındırabilir.

Yan cümleler iki temel grupta incelenir:

  1. Bağımsız Yan Cümle (Independent Clause): Tam bir anlam ifade eden ve tek başına bir cümle olarak kullanılabilen bir yan cümledir.
  2. Bağımlı Yan Cümle (Dependent Clause / Subordinate Clause): Tek başına bir anlam ifade etmeyen ve anlamını bir bağımsız yan cümleye bağlayarak tamamlayan bir yan cümledir.

Bir cümle, bir veya daha fazla bağımsız yan cümle ve buna ek olarak bir veya daha fazla bağımlı yan cümle içerebilir.

Örnekler Üzerinden Açıklama

1. Bağımsız ve Bağımlı Yan Cümlelerin Birlikte Kullanımı

Cümle: After she sat down, she removed her shoes.
(Türkçesi: O oturduktan sonra, ayakkabılarını çıkardı.)

After she sat down, she removed her shoes

  • Bağımlı Yan Cümle (Bağımsız olamaz): After she sat down (O oturduktan sonra).

    Bu yan cümle, “After” (sonra) bağlacı ile başlar ve tek başına tam bir anlam ifade etmez. Bu nedenle bir bağımsız yan cümleye ihtiyaç duyar.

  • Bağımsız Yan Cümle: She removed her shoes (Ayakkabılarını çıkardı).
    Bu yan cümle, tek başına bir cümle olarak anlamlıdır ve tam bir bilgi sunar.
  • “After” kelimesi, bağımlı yan cümleyi bağımsız yan cümleye bağlayan bir alt bağlaç (subordinating conjunction) görevi görür.

2. Birden Fazla Bağımsız Yan Cümlenin Kullanımı

Cümle: We went to the movies, and they stayed home.
(Türkçesi: Biz sinemaya gittik, onlar evde kaldılar.)

We went to the movies, and they stayed home.

  • Bu cümlede iki bağımsız yan cümle bulunur:
    1. We went to the movies (Biz sinemaya gittik).
    2. They stayed home (Onlar evde kaldılar).
  • Her iki yan cümle de tek başına birer cümle olarak kullanılabilir. Ancak burada “and” bağlacıyla birbirine bağlanmıştır.
  • “And” kelimesi bir eş bağlaç (coordinating conjunction) olarak kullanılır. Diğer eş bağlaçlar arasında “but, for, so, or, nor, yet” bulunur.

Alıştırmalar

Alıştırma 1: Bağımsız Yan Cümleleri Altını Çizme

Aşağıdaki cümlelerde bağımsız yan cümlelerin altını çizin.
Örnek:

  • We stayed on the dock long after the ship had gone.
    Altı çizili bağımsız yan cümle: We stayed on the dock.

We stayed on the dock long after the ship had gone.

Cümleler:

  1. Some of us liked the program that night, and many people were enthusiastic about it.

Some of us liked the program that night, and many people were enthusiastic about it.

  • Bağımsız Yan Cümleler: Some of us liked the program that night ve Many people were enthusiastic about it.
  1. Many voters misinterpreted the remarks of the candidate, so she tried to restate her position.

Some of us liked the program that night, and many people were enthusiastic about it.

  • Bağımsız Yan Cümleler: Many voters misinterpreted the remarks of the candidate ve She tried to restate her position.
    1. While we walked home, we considered the problem carefully.
  • Bağımsız Yan Cümle: We considered the problem carefully.
    1. Willie lived a long and happy life, but his time had come to die.
  • Bağımsız Yan Cümleler: Willie lived a long and happy life ve His time had come to die.
    1. During the years they spent raising their children, they had many happy experiences.
      Türkçesi: Çocuklarını büyütürken geçirdikleri yıllar boyunca, birçok mutlu deneyim yaşadılar.
  • Bağımlı Yan Cümle (Dependent Clause): During the years they spent raising their children
  • Bu yan cümle “During” (sırasında, boyunca) bağlacı ile başlıyor, bir zaman ifadesi oluşturuyor ve başlı başına bir tamamlanmış anlam sunmuyor. Ana cümleye bağlıdır.
  • Bağımsız Yan Cümle (Independent Clause): They had many happy experiences
  • Bu yan cümle tam bir anlam ifade ediyor ve tek başına bir cümle olabilir.
  • Açıklama: Bağımlı yan cümle, “ne zaman” anlamında bir zaman zarfı (adverbial clause of time) oluşturur ve bağımsız yan cümleyi zaman bağlamında genişletir.
    1. Cigarettes have long been known to be dangerous to health, yet many people continue to smoke.
      Türkçesi: Sigaranın uzun zamandır sağlığa zararlı olduğu biliniyor, ancak birçok insan hala sigara içmeye devam ediyor.
  • Bağımsız Yan Cümle 1: Cigarettes have long been known to be dangerous to health
  • Bu yan cümle açıkça bir mesaj verir ve tek başına bir cümle olarak kullanılabilir.
  • Bağımsız Yan Cümle 2: Many people continue to smoke
  • Bu yan cümle de açık bir anlam taşır ve bağımsızdır.
  • Bağlaç: Yet (ancak, buna rağmen)
  • “Yet” bir eş bağlaç (coordinating conjunction) olarak iki bağımsız yan cümleyi bağlar ve aralarındaki karşıtlık ilişkisini ifade eder.
    1. He wanted to join her in the new business, but he had little capital to invest.
      Türkçesi: Yeni işe onunla katılmak istedi, ancak yatıracak çok az sermayesi vardı.
  • Bağımsız Yan Cümle 1: He wanted to join her in the new business
  • Bu yan cümle kendi başına açık ve tamamlanmış bir düşünce sunar.
  • Bağımsız Yan Cümle 2: He had little capital to invest
  • Bu yan cümle de bağımsız bir şekilde kullanılabilir.
  • Bağlaç: But (ancak, fakat)
  • “But” bir eş bağlaç olarak iki bağımsız yan cümle arasındaki zıtlık ilişkisini ifade eder.
    1. Although there was enough food to go around, its quality was poor.
      Türkçesi: Herkese yetecek kadar yiyecek olmasına rağmen, kalite düşüktü.
  • Bağımlı Yan Cümle (Dependent Clause): Although there was enough food to go around
  • “Although” bağlacı ile başlayan bu yan cümle, “bir zıtlık veya karşıt durum” ifade ediyor (Concession). Tam bir anlam taşımadığı için ana cümleye ihtiyaç duyuyor.
  • Bağımsız Yan Cümle (Independent Clause): Its quality was poor
  • Bu yan cümle başlı başına bir cümle olabilir.
  • Açıklama: Bağımlı yan cümle, bağımsız yan cümle üzerinde bir sebep-sonuç veya karşıtlık bağlantılı bilgi verir.
    1. His first remarks were greeted with derision, but the audience soon began to applaud.
      Türkçesi: İlk sözleri alayla karşılandı, ancak izleyiciler kısa süre sonra alkışlamaya başladı.
  • Bağımsız Yan Cümle 1: His first remarks were greeted with derision
  • Bu yan cümle kendi başına anlamlıdır ve net bir durum bildirir.
  • Bağımsız Yan Cümle 2: The audience soon began to applaud
  • Bu yan cümle de bağımsız bir cümle olarak kullanılabilir.
  • Bağlaç: But (ancak, fakat)
  • “But” bağlacı iki bağımsız yan cümle arasındaki geçişi ifade eder ve bir zıtlık ilişkisini vurgular.
    1. Well researched papers usually get higher marks than hastily prepared papers.
      Türkçesi: İyi araştırılmış makaleler genellikle aceleyle hazırlanmış makalelerden daha yüksek not alır.
  • Bağımsız Yan Cümle: Well researched papers usually get higher marks
  • Bu yan cümle başlı başına bir cümledir ve tamamlanmış bir anlam ifade eder.
  • Bağımlı Yan Cümle: Than hastily prepared papers
  • Bu kısım tam bir cümle değildir ve “than” bağlacıyla bağımsız yan cümleye bağlıdır.
  • Açıklama: “Than” bağlacı ile bir kıyaslama (comparison) yapılır ve bağımlı yan cümle bağımsız yan cümleyi destekler.

Genel Değerlendirme

  • Bağımsız yan cümle (Independent Clause): Kendi başına anlamlıdır ve tek başına bir cümle olarak kullanılabilir.
  • Bağımlı yan cümle (Dependent Clause): Tamamlanmamış bir düşünceyi ifade eder ve anlamını bir bağımsız yan cümleye bağlayarak tamamlar.
  • Bağlaçlar (conjunctions), bu yan cümleler arasındaki ilişkiyi tanımlamak için kullanılır (ör. “and”, “but”, “yet”, “although”, “than”).

Bu açıklamalar, cümlelerin yapılarını anlamaya ve yan cümle türleri arasındaki farkları kavramaya yardımcı olur.

Alıştırma 2: Bağımlı Yan Cümleleri Altını Çizme

Bu alıştırmada ise bağımlı yan cümlelerin altını çizin.
Örnek:

  • Most of the seniors will be graduated before they reach eighteen.
    Altı çizili bağımlı yan cümle: before they reach eighteen.

Cümleler:

  1. Most of them have been driving carelessly even though they passed Driver Education.
    • Bağımlı Yan Cümle: even though they passed Driver Education.
  2. They left California after their children finished college.
    • Bağımlı Yan Cümle: after their children finished college.
  3. Sally never eats meat, even though the rest of her family does.
    • Bağımlı Yan Cümle: even though the rest of her family does.
  4. Supersonic transport airplanes have little to recommend them, since they save the traveler little time and contribute heavily to air pollution.
    • Bağımlı Yan Cümle: since they save the traveler little time and contribute heavily to air pollution.

Aşağıda, verilen alıştırmaları cümle bileşenlerine göre detaylıca açıklayacağım. Her bir cümlenin bağımsız (independent clause) ve bağımlı (dependent/subordinate clause) yan cümlelerini, fiillerini, öznesini ve diğer bileşenlerini inceleyeceğim.

1. Most of them have been driving carelessly even though they passed Driver Education.

  • Türkçe: Çoğu insan dikkatsiz sürüş yapıyor, hatta sürücülük eğitimi geçti.
  • Bağımsız Yan Cümle: Most of them have been driving carelessly.
    • Fiil: have been driving
    • Özne: Most of them
    • Niteleyici: carelessly
  • Bağımlı Yan Cümle: even though they passed Driver Education.
    • Fiil: passed
    • Özne: they
    • Bağlaç: even though

2. Aspens and poplars grow rapidly but are not useful in building.

  • Türkçe: Aspen ve poplar ağaçları hızlı büyür ama yapı işlerinde faydalı değildir.
  • Bağımsız Yan Cümle 1: Aspens and poplars grow rapidly.
    • Fiil: grow
    • Özne: Aspens and poplars
    • Niteleyici: rapidly
  • Bağımsız Yan Cümle 2: but are not useful in building.
    • Fiil: are
    • Özne: Aspens and poplars (anlamdan anlaşırlar)
    • Tamamlayıcı: not useful
    • Niteleyici: in building
    • Bağlaç: but

3. They left California after their children finished college.

  • Türkçe: Çocukları kolej bitirdikten sonra Kaliforniya’dan ayrıldılar.
  • Bağımsız Yan Cümle: They left California.
    • Fiil: left
    • Özne: They
    • Doğru Nesne: California
  • Bağımlı Yan Cümle: after their children finished college.
    • Fiil: finished
    • Özne: their children
    • Bağlaç: after

4. Sally never eats meat, even though the rest of her family does.

  • Türkçe: Sally asla et yemez, ancak ailesinin geri kalanı yer.
  • Bağımsız Yan Cümle: Sally never eats meat.
    • Fiil: eats
    • Özne: Sally
    • Doğru Nesne: meat
    • Niteleyici: never
  • Bağımlı Yan Cümle: even though the rest of her family does.
    • Fiil: does (et yemek eylemini temsil eder)
    • Özne: the rest of her family
    • Bağlaç: even though

5. We decided that she was not a friend of ours and he was.

  • Türkçe: O, bizim arkadaşımız olmadığını karar verdik, ama o evet.
  • Bağımsız Yan Cümle 1: We decided that she was not a friend of ours.
    • Fiil: decided
    • Özne: We
    • Dolaylı Nesne: that she was not a friend of ours (bağımlı yan cümle)
  • Bağımlı Yan Cümle 1: that she was not a friend of ours.
    • Fiil: was
    • Özne: she
    • Tamamlayıcı: not a friend of ours
  • Bağımsız Yan Cümle 2: and he was.
    • Fiil: was
    • Özne: he
    • Bağlaç: and

6. My wife can barely manage to get to her job at school, where she teaches remedial reading.

  • Türkçe: Eşim, okuldaki işine ancak gidebiliyor, orada ise tekrar okuma kurslarını öğretiyor.
  • Bağımsız Yan Cümle: My wife can barely manage to get to her job at school.
    • Fiil: can manage
    • Özne: My wife
    • Niteleyici: barely, to get to her job at school
  • Bağımlı Yan Cümle: where she teaches remedial reading.
    • Fiil: teaches
    • Özne: she
    • Doğru Nesne: remedial reading
    • Bağlaç: where

7. The mayor told her constituents she would surely meet the town’s financial needs.

  • Türkçe: Belediye başkanı, seçmenlerine kasabanın mali ihtiyaçlarını kesinlikle karşılayacağını söyledi.
  • Bağımsız Yan Cümle: The mayor told her constituents.
    • Fiil: told
    • Özne: The mayor
    • Dolaylı Nesne: her constituents
    • Doğru Nesne: she would surely meet the town’s financial needs (bağımlı yan cümle)
  • Bağımlı Yan Cümle: she would surely meet the town’s financial needs.
    • Fiil: would meet
    • Özne: she
    • Doğru Nesne: the town’s financial needs
    • Niteleyici: surely

8. Supersonic transport airplanes have little to recommend them, since they save the traveler little time and contribute heavily to air pollution.

  • Türkçe: Üstsesli taşıma uçakları pek önerilebilir değil, çünkü yolcu için çok az zaman kazandırır ve havaya ağır bir şekilde kirlilik katır.
  • Bağımsız Yan Cümle: Supersonic transport airplanes have little to recommend them.
    • Fiil: have
    • Özne: Supersonic transport airplanes
    • Tamamlayıcı: little to recommend them
  • Bağımlı Yan Cümle: since they save the traveler little time and contribute heavily to air pollution.
    • Fiil: save, contribute
    • Özne: they
    • Doğru Nesne: little time, air pollution
    • Bağlaç: since

9. I have reserved two excellent and high-priced seats for tonight’s performance.

  • Türkçe: Bu akşamki gösterim için iki harika ve pahalı koltuğu rezerve ettim.
  • Bağımsız Yan Cümle: I have reserved two excellent and high-priced seats for tonight’s performance.
    • Fiil: have reserved
    • Özne: I
    • Doğru Nesne: two excellent and high-priced seats
    • Niteleyici: for tonight’s performance

10. The movie held all of us spellbound except for Rory, who yawned steadily and audibly from the time the movie began.

  • Türkçe: Film bizi Rory hariç tümünü büyülemişti, oysa Rory film başladıktan sonra sürekli ve duyulur şekilde akıyordu.
  • Bağımsız Yan Cümle: The movie held all of us spellbound except for Rory.
    • Fiil: held
    • Özne: The movie
    • Doğru Nesne: all of us
    • Tamamlayıcı: spellbound
    • Niteleyici: except for Rory
  • Bağımlı Yan Cümle: who yawned steadily and audibly from the time the movie began.
    • Fiil: yawned
    • Özne: who (Rory’yi temsil eder)
    • Niteleyici: steadily, audibly, from the time the movie began

Ekstra Notlar:

  • Bağımsız Yan Cümle: Tam bir anlam ifade eder ve tek başına bir cümle olarak kullanılabilir.
  • Bağımlı Yan Cümle: Tek başına tam bir anlam ifade etmez ve bağımsız yan cümlenin tamamlamasına bağlıdır.
  • Bağlaçlar: Yan cümleleri birbirine bağlar (örneğin, even though, since, where, who).

Bu tür analizler, cümlenin yapısını daha iyi anlamamıza yardımcı olur. 😊

Sonuç ve Yararları

Bu metin, bağımsız ve bağımlı yan cümleleri hem tanımsal hem de uygulamalı olarak anlamaya yardımcı olmaktadır. Yan cümlelerin nasıl kullanıldığını açıklamak, cümlelerin doğru şekilde analiz edilmesi ve karmaşık cümle yapılarını anlamak açısından önemlidir. Alıştırmalar ise öğrenilen bilgiyi pekiştirmeyi sağlar.

Bu içerik, evrensel gramer yapıları hakkında bilgi vermek ve hem yazılı hem de sözlü anlatımı geliştirmek isteyen dil öğrenicileri için oldukça faydalıdır.